کشاورز ایرانی (مرکز ارائه خدمات جامع آموزش کشاورزی)

هدف ما بالابردن دانش و مهارت است www.iranfarmer.ir

یکشنبه 6 شهریور 1390

نواحی اقلیمی سرزمین ایران

نویسنده: مهندس علیرضا شعاعی   طبقه بندی: سایر، 

چکیده
   بررسی بیست و هفت عنصر اقلیمی در مقیاس سالانه نشان می دهد که اقلیم ایران ساخته شش عامل است. این عوامل به ترتیب اهمیت عبارتند از عوامل گرمائی، نم و ابر، بارشی، بادی غباری و تندری. بارزترین ویژگی اقلیمی سواحل جنوبی ایران گرما و پس از آن نم و ابر و تابش است. در سراسر کمربند شمالی ایران نم و ابر آشکارترین ویژگی اقلیم است. در سواحل خزر و رشته کوههای زاگرس بارش چهره غالب اقلیم است. در زاگرس پس از بارش تابش نقش ارزنده ای در شکل گیری اقلیم دارد. در مرزهای شرقی ایران باد و غبار چهره معمول اقلیم است و همین عامل در سواحل خلیج فارس در درجه سوم اهمیت قرار دارد. در گوشه شمالغرب و جنوبشرقی ایران تندر عامل اقلمی چیره است. یک تحلیل خوشه ای بر روی یک نمونه هزار تائی و بر اساس شش عامل یاد شده وجود پانزده ناحیه اقلیمی در ایران را نشان می دهد. آرایش مکانی این نواحی اقلیمی موید نقش همسایگی با دریاها و نیز ارتفاع در شکل گیری اقلیم های ایران است.
پیشگفتار

       پهنه بندی اقلیمی یعنی  شناسائی پهنه هائی که از آب و هوای یکسانی برخوردارند داستانی دراز دارد که از زبان لیناکره می شنوید: در دو سده گذشته تعیین نواحی اقلیمی عمدتا مرهون چند دانشمند آلمانی بوده است. در سال 1817 آلکساندر فون همبولت نقشه میانگین دمای سالانه جهان راترسیم کرد. ولادیمیر کوپن (1940-1846) این نقشه را اصلاح کرد و در سال 1884 نقشه دامنه دمای فصلی جهان را ترسیم کرد که سر انجام پیدایش روش طبقه بندی اقلیمی وی را بدنبال داشت. پس از آن کارلوس لینه در سال 1735 طبقه بندی گیاهی ودر سال 1802 لورک هوارد طبقه بندی ابرها را ارائه کردند.  این دو طبقه بندی همانند روش طبقه بندی اقلیمی کوپن پایگانی( سلسله مراتبی ) بودند. در واقع کوپن در سنت پطرزبورگ گیاه شناسی می خواند و برای اخذ دکتری به هایدلبرگ آمد. وی روی اثر دما بر رشد گیاهان به تحقیق پرداخت. به همین دلیل است که در طبقه بندی اول کوپن سطح اول طبقه بندی با پنج آستانه دمائی مشخص می شود. این آستانه ها محصول مطالعاتی بود که او در سال 1884 روی انواع گیاهان انجام داده بود. کوپن بارها در روش خود تجدید نظر کرد بویژه در سال 1918 و آخرین بار در سال 1936 در سن نود سالگی.
     در سال 1924 کوپن به همراه دامادش آلفرد وگنر (1930-1880) از آلمان به گِراز اطریش رفت. دانشگاههای آلمان وگنرهواشناس را به علت ارائه نظریه اشتقاق قاره ها از خود رانده بودند. در گِرا ز کوپن شواهد زمین شناختی فراوانی در تائید نظریه اشتقاق قاره ها پیدا کرد. از این گذشته وی به همراه رادلف گایگر (1981-1894) نظام طبقه بندی اقلیمی تازه ای را در سال 1936 پایه گذاری کرد که بعد ها گایگر در آن تجدید نظرهائی کرد. گایگر مطالعات خود را بر اقلیم قشر جو مجاور زمین و اثرات ناهمواری و کاربری اراضی بر آن  متمرکز کرد و رشته میکرو کلیماتولوژی را پدید آورد.
     طبقه بندی کوپن بخش بزرگی از استرالیا را بیابانی یا نیمه بیابانی معرفی می کرد و گریفیت تیلور(1963-1880) به سبب جانبداری از این روش که مانع گسترش استرالیا تلقی می شد موقعیت سیاسی بدی پیدا کرد و کتاب جغرافیای او در غرب استرالیا تحریم شد. به همین دلیل وی در سال 1928استرالیا را به قصد کانادا و بعدا آمریکا ترک کرد.
     در ایالات متحده وان تورنت وایت (1963-1892) در سال 1931 یک روش طبقه بندی پایگانی را بر حسب الگوی سالانه رطوبت خاک معرفی کرد. در این روش بارش به عنوان ورودی و تبخیر به عنوان خروجی معرف موازنه آب و ذخیره رطوبتی خاک بودند ولی عملا دما به نمایندگی از تبخیر بکار می رفت. بررسی ها نشان داد که در نیوزیلند جز برای عرض های پائین روش تورنت وایت نسبت به روش کوپن تصویر مقبول تری از اقلیم بدست می دهد. بعد ها یعنی در سال 1948 رطوبت خاک جایگاه بالاتری در روش طبقه بندی اقلیمی تورنت وایت پیدا کرد. در همان سال پنمن(1984-1909) در انگلستان روشی برای محاسبه تبخیر ارائه داد که بر مبانی فیزیکی استوار بود و به همین دلیل روش تورنت وایت که روشی تجربی بود را از میدان بدر کرد.


    از این پس روش های کمّی جای روشهای سنتی طبقه بندی اقلیمی را  گرفتند و آرام آرام روشهای ایستای سنتی که در آنها معیار و آستانه ها ی طبقه بندی از پیش تعیین شده ( گمارشی) بود و محصول آنها نقشه های چاپی جای خود را به روشهای پویای کمّی دادند که که در آنها معیار و آستانه ها را شرایط مسئله تعیین میکرد ( طبقه بندی کاربردی) یا اساسا اقلیم بر حسب سامانه های همدید() پدیدآورنده آن یبقه بندی میشد(طبقه بندی زایشی) یا شناسائی نواحی اقلیمی متکی بر تحلیل های چندمتغیره بود(طبقه بندی آماری).
    در ایران پهنه بندی اقلیمی ثابتی(1348) و علیجانی(1374) به نقل از حجتی زاده از معدود کوشش هائی است که برای شناسائی نواحی اقلیمی ایران انجام گرفته است.به جز این کوششها که برای شناسائی نواحی اقلیمی ایران انجام پذیرفته دیگر مطالعاتی که تاکنون انجام پذیرفته اند بیشتر یک عنصر اقلیمی را روی یک قلمرو محدود بررسی کرده اند. برخی از این تحقیقات در شناسنامه پایان این نوشتار آمده است. تعداد تحقیقاتی که تعداد زیادی عناصر اقلیمی را در قلمرو ملی مطالعه کرده باشند اندک است.
داده ها و روش شناسی
    داده های اقلیمی عمدتا بر روی نقطه یعنی ایستگاه های دیده بانی اندازه گیری میشوند. در حالی که غالبا نیازمند آگاهی های اقلیمی در باره یک پهنه هستیم. طبیعت نقطه ای دیده بانی های اقلیمی سبب میشود هر چند تعداد ایستگاهها را افزایش دهیم باز هم انتساب نتایجی که از تجزیه و تحلیل داده های ایستگاهها بدست میآید به تمامی یک پهنه درست نباشد. بویژه در مواردی که تغییرات مکانی عناصر اقلیمی زیاد است این دشواری بارزتر است. بنابر این نتایج یک تجزیه و تحلیل اقلیمی زمانی قابل تعمیم به پهنه های گسترده خواهد بود که میانیابی به عنوان یک مرحله ضروری برای تبدیل داده های نقطه ای به داده های پهنه ای پذیرفته شده باشد. در این صورت توری با یاخته های مناسب بر روی پهنه مورد مطالعه گسترانیده و مقدار عنصر اقلیمی در گره  گاهها برآورد میشود. این برآوردها که تمامی پهنه را میپوشانند از این پس مبنای همه داوری ها درباره اقلیم پهنه قرار میگیرند و از داده های ایستگاه ها به عنوان شاهد برای ارزیابی درجه قطعیت نتایج تحلیل ها استفاده میشود. بر این اساس به نظر میرسد فرایند تجزیه و تحلیل های مکانی میتواند مطابق الگوی نمودار (1) انجام پذیرد.
نمودار 1) فرایند تحلیل های مکانی
داده های خام ایستگاهها

گزینش روش میانیابی
شناسائی رفتار مکانی عنصر اقلیمی

کنترل کیفی داده ها




میانیابی
تجزیه ماتریس کواریانس
شناسائی و تفسیر الگوها



در این نوشتار میانگین سالانه 27 عنصر اقلیمی روی 120 ایستگاه هواشناسی کشور داده های نقطه ای را فراهم آوردند. این ماتریس 27*120 طی یک فرایند میانیابی کریگینگ به ماتریس 27*8144 روی سراسر ایران تبدیل شد. ماتریس اخیر داده های پهنه ای را بدست داد که از آن به عنوان ورودی یک تحلیل عاملی استفاده شد. یک تحلیل عاملی به روش مولفه مبنا و دوران مهپراش(واریمکس) نشان داد که 27 عنصر اقلیمی ایران را با توجه به همبستگی درونی میان آنها میتوان در شش عامل خلاصه کرد. به این ترتیب با تجزیه ماتریس کواریانس(همپراش) ماتریس  الگوی مکانی(ماتریس نمرات عاملی) به ابعاد 6*8144 و ماتریس عناصر اقلیمی تلفیقی( ماتریس بارهای عاملی ) به ابعاد 6*27 بدست آمد. مجموعه این دو ماتریس نشان می دهد کدام مجموعه عناصر اقلیمی در کدام بخش های ایران نقش چشمگیرتری در شکل گیری اقلیم بازی میکنند. با این حال تحلیل عاملی بیش از آنکه هدف نهائی تحلیل ها باشد بیشتر ابزاری است برای کاهش حجم داده ها از راه تلفیق عناصر اقلیمی همبسته با یکدیگر. به همین جهت معمولا از نتایج تحلیل عاملی به عنوان ورودی تحلیل های بعدی استفاده میشود.
    برای پاسخ به این پرسش که با توجه به عوامل سازنده اقلیم ایران چند ناحیه آب و هوائی در کشور وجود دارد یک نمونه تصادفی هزارتائی ازمقادیر نمرات عاملی برگزیده شد و یک تحلیل خوشه ای تلفیق پایگانی (سلسله مراتبی)  بر روی این ماتریس 6*1000 انجام شد. پس از روشن شدن گروه اقلیمی هر یک از نقاط نمونه تصادفی نتایج بر روی نقشه پیاده شد. با توجه به اصل موضوع  جغرافیائی "نزدیکی – همانندی"  انتظار داریم نقاطی که در یک گروه اقلیمی جا گرفته اند قلمرو مکانی یکپارچه ای را بپوشانند. تحقق این شرط در واقع میتواند تا اندازه ای  تائید کننده نتایج تحلیل عاملی وتحلیل خوشه ای باشد. پیاده سازی نقاط نشان داد که نقاط همگروه غالبا در همسایگی یکدیگر جا گرفته اند و بنا بر این مرز میان نواحی اقلیمی ترسیم شد( نقشه 7).
برای روشن ساختن بارزترین ویژگیهای هر یک از این نواحی میانگین نمرات عوامل شش گانه در قلمرو هر ناحیه محاسبه شد( جدول 4). مقادیر بزرگ مثبت نشاندهنده درجه اهمیت و غلبه یک عامل معین در ناحیه مورد نظر است. با این حال باید توجه داشت که درجه حاکمیت یک عامل در کانون ناحیه بیشینه است و با نزدیک شدن به پیرامون کاهش می یابد.
عوامل اقلیمی ایران
     تحلیل عاملی 27 عنصر اقلیمی سالانه ایران نشان می دهد که اقلیم ایران عمدتا حاصل عملکرد شش عامل است. این عوامل به ترتیب اهمیت عبارتند از: عامل گرمائی، عامل نم و ابر، عامل بارشی، عامل بادی غباری، عامل تابشی و عامل تندری. ذرجه اهمیت هر یک از این عوامل در شکل گیری نواحی اقلیمی ایران در جدول یک آمده است. مجموعه این شش عامل 89 درصد رفتار اقلیم ایران را توضیح میدهند.بررسی پراش خاص متغیرها نشان میدهد که بیشترین پراش تبیین شده مربوط به دمای شبنم بوده است(جدول 2). بارهای عاملی متغیرها بیانگر آن است که دمای کمینه، دمای میانگین، پائین ترین دما و دمای بیشینه بیشترین وزن را روی عامل گرمائی داشته اند. عامل دوم ترکیبی از میانگین نم نسبی، نم نسبی بیشینه، نم نسبی کمینه و ابرناکی بوده است(جدول 3). در عامل سوم روزهای بارانی و مقدار بارش بیشترین بار را داشته اند و عامل چهارم متغیرهای سرعت باد، تعداد روزهای غباری و دید افقی زیر دو کیلومتر را شامل میشود. عامل پنجم و ششم به ترتیب نماینده تعداد ساعات آفتابی و تعداد روزهای تندری هستند(جدول3).
جدول 1) اهمیت نسبی عوامل اقلیمی ایران
 
عامل ششم    عامل پنجم    عامل چهارم    عامل سوم    عامل دوم    عامل اول           
0.952    0.979    1.733    4.521    6.520    9.308    مجموع مربعات بارهای عاملی       
0.035    0.036    0.064    0.167    0.242    0.345    پراش نسبی       
0.889    0.854    0.818    0.754    0.586    0.345    پراش نسبی تجمعی     

    قلمرو حاکمیت عامل گرمائی سواحل دریای عمان و خلیج فارس است(نقشه 1). این بدان معناست که بارزترین جلوه اقلیم و ویژگی متمایزکننده اقلیمی در این قلمرو دماست. عامل نم و ابر در سراسر مرزهای شمالی ایران از یکسو و سواحل دریای عمان و خلیج فارس از سوی دیگر حاکمیت دارد(نقشه2). به عبارت دیگر در نوار شمالی ایران بارزترین ویژگی آب و هوائی ابرناکی و رطوبت است.با توجه به اینکه در کمربند ساحلی جنوب عامل تابشی نیز حاکم است(نقشه5) میتوان نتیجه گرفت که در نوار شمالی ابرناکی و در نوار جنوبی رطوبت غالب تر است. از سوی دیگر چون در تحلیل عاملی عوامل بر حسب بزرگی پراش تبیین شده مرتب شده اند روشن میشود که در نوار جنوبی گرما نقش درجه یک و رطوبت نقش درجه دو دارد. عامل بارشی در سواحل خزر و رشته کوههای زاگرس فعال است(نقشه 3) و عامل باد و غباردر مرزهای شرقی ایران بویژه در سیستان تعیین کننده ترین تظاهر اقلیم و متمایز کننده شرایط آب و هوای این ناحیه از نواحی پیرامون است(نقشه 4). عامل تابشی در کرانه های عمان و خلیج فارس و بر روی دامنه های شرقی زاگرس غلبه دارد(نقشه 5). مقایسه عامل تابشی، ابرناکی و بارشی روی زاگرس و کرانه های خزر آشکارکننده این است که هر چند در هر دو قلمرو بارش زیاد است اما در کرانه های خزر ابرناکی نسبت به بارش ویژگی بارزتری است. به بیان دیگر پیدایش ابر در آسمان کرانه های خزر نسبت به زاگرس کمتر بدنبال خود با بارش  همراه میشود. بر روی زاگرس اهمیت بارش از تابش بیشتر است و ابرناکی غالب نیست پس روی زاگرس تشکیل ابر معمولا با بارش همراه میشود. این تفاوت میتواند ناشی از تفاوت نوع بارش در این دو قلمرو باشد. در هر حال روشن ساختن آن نیازمند بررسیهای سینوپتیک است. عامل تندری دارای دو کانون عمده یکی در گوشه جنوبشرقی و دیگری در گوشه شمالغربی ایران است
.....

htbgEvoca
سه شنبه 29 بهمن 1398 02:17 ب.ظ
help writing a thesis statement http://thesissgj.com/ - thesis paper help with thesis writing <a href="http://thesissgj.com/#">proquest thesis search</a> how do i write a thesis
http://www.yantakao.ac.th/?option=com_k2&view=itemlist&task=user&id=2593508
سه شنبه 29 بهمن 1398 10:37 ق.ظ
Hi there, everything is going nicely here and ofcourse every one is sharing data, that's in fact excellent, keep up writing.
http://promtime92.ru/index.php/component/k2/itemlist/user/15749
سه شنبه 29 بهمن 1398 10:16 ق.ظ
Hello my loved one! I want to say that this article is amazing, nice written and include almost all significant infos.
I'd like to peer extra posts like this .
how can I help israel
سه شنبه 29 بهمن 1398 08:23 ق.ظ
I know this if off topic but I'm looking into starting my own blog
and was wondering what all is required to get setup? I'm assuming having
a blog like yours would cost a pretty penny? I'm not very internet savvy so I'm not 100% positive.
Any tips or advice would be greatly appreciated. Cheers
https://countingscaleworks.com/buy-cbd-tincture-one-of-the-best-cbd-products-to-mitigate-symptoms-of-sad-2/
سه شنبه 29 بهمن 1398 07:30 ق.ظ
Everyone loves it when people get together and share opinions.

Great website, stick with it!
htoilInomi
سه شنبه 29 بهمن 1398 07:06 ق.ظ
cash advance loans quick http://quickloansrgl.com/ - quick payday loan in south africa quick cash loans mobile <a href="http://quickloansrgl.com/#">quick cash loans florence ky</a> quick cash loans wa
tshirt making
سه شنبه 29 بهمن 1398 05:02 ق.ظ
Have you ever thought about publishing an ebook or guest authoring on other blogs?
I have a blog based upon on the same topics you discuss and would really like to have you share
some stories/information. I know my visitors would value your work.

If you are even remotely interested, feel free to shoot me an email.
Sunrooms Austin
سه شنبه 29 بهمن 1398 04:38 ق.ظ
Hello, I enjoy reading all of your article post.
I wanted to write a little comment to support you.
sxblnc
سه شنبه 29 بهمن 1398 03:54 ق.ظ
kmbqnz <a href="http://sildena2020usa.com/">where can i get viagra without a prescription</a> pills canada
<a href="UR"L>canada viagra online</a> northwestern pharmacy canada
judi poker online
سه شنبه 29 بهمن 1398 02:34 ق.ظ
My brother suggested I might like this website.
He was once entirely right. This post actually made my day.
You cann't consider simply how so much time I had spent for this information! Thank you!
https://thesynergyservice.com/how-to-choose-the-proper-cbd-oil-for-you/
سه شنبه 29 بهمن 1398 01:17 ق.ظ
Your means of describing the whole thing in this article
is truly fastidious, all be able to easily know it, Thanks
a lot.
harmonic scanner strategies
سه شنبه 29 بهمن 1398 12:40 ق.ظ
Hello colleagues, how is everything, and what you want to say
regarding this post, in my view its truly awesome designed for
me.
htbgEvoca
دوشنبه 28 بهمن 1398 11:03 ب.ظ
doctoral thesis defense http://thesissgj.com/ - thesis proposal help thesis help <a href="http://thesissgj.com/#">thesis in writing</a> write a thesis
buksWhads
دوشنبه 28 بهمن 1398 01:40 ب.ظ
research paper services cheap http://researchpapershrd.com/ - pay someone to write my research paper buy a research paper for college <a href="http://researchpapershrd.com/#">research papers writing service</a> pay someone to write my research paper
Best CBD products
دوشنبه 28 بهمن 1398 02:11 ق.ظ
Undeniably imagine that which you said. Your favorite justification appeared to be on the net the simplest factor to consider of.
I say to you, I certainly get irked at the same time
as folks think about concerns that they plainly don't recognise about.
You managed to hit the nail upon the top and also outlined out the
entire thing without having side-effects , other folks can take a signal.
Will probably be again to get more. Thanks
Best CBD products
دوشنبه 28 بهمن 1398 01:32 ق.ظ
What's up all, here every one is sharing these familiarity, thus it's nice
to read this web site, and I used to pay a quick visit this website every day.
Larae
یکشنبه 27 بهمن 1398 09:03 ب.ظ
Hey There. I discovered your weblog using msn. This is an extremely well written article.
I will be sure to bookmark it and return to learn extra of your useful info.
Thanks for the post. I'll definitely return.
W88
یکشنبه 27 بهمن 1398 03:34 ب.ظ
If you wish for to increase your knowledge just keep visiting this web
site and be updated with the hottest news posted here.
Mindy
یکشنبه 27 بهمن 1398 01:49 ب.ظ
hello there and thank you for your info ? I've certainly picked up anything new from right here.
I did however expertise a few technical issues using this website, as I experienced to reload the web site a
lot of times previous to I could get it to load
properly. I had been wondering if your hosting is OK? Not that I'm complaining, but sluggish loading instances times will
very frequently affect your placement in google
and can damage your high quality score if ads and marketing with Adwords.

Anyway I'm adding this RSS to my email and can look out
for a lot more of your respective interesting content. Ensure that you update
this again very soon.
w88
یکشنبه 27 بهمن 1398 01:48 ب.ظ
Hello, I wish for to subscribe for this website to obtain most recent
updates, therefore where can i do it please assist.
เว็บแทงบอลที่ดีที่สุด
یکشنبه 27 بهمن 1398 11:07 ق.ظ
Fantastic goods from you, man. I've consider your stuff prior to and you are simply extremely wonderful.
I actually like what you've received here, certainly like what you are stating
and the way in which wherein you assert it. You're
making it entertaining and you continue to care for to keep it sensible.
I cant wait to read far more from you. This is
actually a great website.
buksWhads
یکشنبه 27 بهمن 1398 09:52 ق.ظ
help writing a thesis statement for a research paper http://researchpapershrd.com/ - college research paper help buy a research paper for college <a href="http://researchpapershrd.com/#">write my research paper for me</a> where to buy a good research paper
gbolclott
یکشنبه 27 بهمن 1398 08:57 ق.ظ
order custom term paper http://termpapernfu.com/ - custom term papers п»їbuy term paper <a href="http://termpapernfu.com/#">term papers for sale online</a> п»їbuy term paper
Vpn Service
یکشنبه 27 بهمن 1398 08:28 ق.ظ
vpn unlimited
http://privatvpnservices.com
vpn unlimited
Vpn Service
pinjaman mccm
یکشنبه 27 بهمن 1398 06:40 ق.ظ
For most up-to-date news you have to pay a quick visit world-wide-web and on web I found this web page as a finest site for latest
updates.
most reliable canadian pharmacies
شنبه 26 بهمن 1398 01:06 ب.ظ
http://canadianpharmaciesprofmeds.com/
entaplayth
شنبه 26 بهمن 1398 03:21 ق.ظ
Amazing things here. I'm very satisfied to peer your article.
Thanks a lot and I'm looking forward to touch you.
Will you kindly drop me a mail?
international pharmacies that ship to the usa
شنبه 26 بهمن 1398 02:20 ق.ظ
http://canadianpharmaciesunlimited.com/
safe online pharmacies in canada
شنبه 26 بهمن 1398 01:07 ق.ظ
http://canadiantrustmedpharmacy.com/
Vpn Service
شنبه 26 بهمن 1398 01:02 ق.ظ
vpn for pc
http://goodvpnservices.com
vpn for pc
Vpn Service
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
  • آخرین پستها

  • ابر برچسبها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید : 12
  • بازدید امروز :9
  • بازدید دیروز : 7
  • بازدید ماه قبل : 6
  • تعداد کل پست ها :

 

 


ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو | Buy Website Traffic